Gorzkie żale

0
373

Jak dobrze wiemy Gorzkie Żale są jednym z dwóch nabożeństw wielkopostnych, ale nie wszystkim jest znana historia tego obrzędu oraz sama struktura. Postaram się wam nieco przybliżyć ten wbrew pozorom piękny rytuał.

Zacznijmy od krótkiego opisu, na czym sam obrządek polega. Gorzkie Żale składają się z trzech części odmawianych cyklicznie, tak że cały cykl odmawiany jest dwukrotnie w ciągu wielkiego postu. Podczas nabożeństwa odśpiewywana jest Pobudka „Gorzkie żale przybywajcie, Serca nasze przenikajcie…” (niezależnie od części zawsze jest ta sama), hymn, Lament duszy nad cierpiącym Jezusem, Rozmowa duszy z Matką Bolesną oraz Któryś za nas cierpiał rany. W zależności od parafii oraz regionalnych zwyczajów, mogą pojawić się dodatkowe pieśni. Ich tekst oparty jest na schemacie Jutrzni z modlitwy brewiarzowej. Treść nabożeństwa opiera się na ewangelicznym opisie męki. Bardzo widoczny jest wpływ tekstów ze Starego Testamentu, tj. Psalm 22 czy Pieśń o Cierpiącym Słudze Jahwe z Księgi Proroka Izajasza. To na nich zwłaszcza opierają się opisy przeżyć torturowanego Jezusa podczas biczowania, upokorzeń przez tłum i strażników aż do ukrzyżowania.

Powstanie.

Żeby poznać początki Gorzkich Żali trzeba się cofnąć do końca XVII w oraz I połowy XVIII w. Warszawscy mieszczanie i magnateria, gromadzili się w grupach modlitewnych tzw. bractwach nabożnych. Do najsłynniejszych i najliczniejszych takich grup w stolicy należało Bractwo Różańcowe przy kościele Dominikanów oraz Bractwo św. Rocha przy kościele Księży Misjonarzy Świętego Krzyża. Ich zadaniem było głównie szerzenie nabożeństwa do Męki Pańskiej. Gorzkie Żale zostały napisane przez ks. Wawrzyńca Stanisława Bennika, opiekuna Bractwa św. Rocha w wyniku konfliktu, który powstał między Bractwami o pierwszeństwo w organizowaniu procesji pasyjnych.

Pierwsze Gorzkie Żale zostały odprawione 13 marca 1707 r. w pierwszą Niedzielę Wielkiego Postu przy kościele pw. Świętego Krzyża w Warszawie. Przez ponad 300 lat liturgia ta była tylko i wyłącznie polską tradycją, jednak za sprawą Ojca Świętego Jana Pawła II rozpowszechniła się wśród chrześcijan na całym świecie.

Od początku nabożeństwo miało bardzo uroczystą oprawę liturgiczną. Odbywało się po Nieszporach niedzielnych podczas wystawienia Najświętszego Sakramentu. Obok pieśni lamentacyjnych zawsze towarzyszyły mu kazania pasyjne. Tak uroczystą oprawę nabożeństwo Gorzkich Żali ma nadal zwłaszcza u Księży Misjonarzy w Warszawie. Od lat kazania pasyjne wygłaszają tu biskupi – tak było za czasów Prymasa Wyszyńskiego, tak jest i dziś.